Saša Ilić: Ima li tamo litijuma i čija je planina Rt?. COSMO bosanski/hrvatski/srpski. 05.03.2026. 21:57 Min.. Verfügbar bis 05.03.2027. COSMO. Von Amir Kamber.
Saša Ilić: Ima li tamo litijuma i čija je planina Rt?
Stand:
Amir Kamber, Davor Korić, Nada Pester
Sve se vrti oko Rta. Oko čega? Amir Kamber razgovara sa Sašom Ilićem o književnosti u znaku jedne planine u Srbiji. U romanu "Rt" Ilić tematizira odnos čovjeka prema prirodi, tačnije, ljudsku trku za profitom u obliku multinacionalnog biznisa. Ugalj, bakar, zlato, litijum, opal. Slijepo podjarmljivanje prirode od jugoistočne Evrope do Australije? Može li literatura pomoći da progledamo? Davor Korić nas detaljnije upoznaje s djelom beogradskog autora Saše Ilića. Sve se vrti oko Rta dobre nade?
Početak mjeseca. Pričamo o literaturi. Predstavljamo pisce i spisateljice koji pišu i stvaraju na jezicima koje ne možemo da ne razumijemo. Ovaj put je to Saša Ilić iz Beograda. Naš književni selektor kolega Davor Korić će nas upoznati s njegovim romanom pod naslovom "Rt". Saznaćemo o čemu se tačno radi. Pored toga, Davor će nas uvesti, takoreći, u lik i djelo Saše Ilića, skrenuti pažnju na njegov životni put i ranije tekstove.
Saša Ilić
Davore, najprije nekoliko riječi o biografiji Sase Ilića.
Saša Ilić je rođen u Jagodini 1972. godine. Diplomirao je na Filološkom fakultetu u Beogradu. Trenutno je zaposlen kao urednik izdavačke djelatnosti u Narodnoj biblioteci Srbije u Beogradu. Do sada je objavio 3 knjige priča i 3 romana: Berlinsko okno (2005), Pad Kolumbije (2010), Pas i kontrabas (2019), a prošle 2025. godine objavljen je njegov četvrti roman neobičnog naslova "Rt".
Za roman "Pas i kontrabas" Sasa Ilić je prije desetak godina dobio NIN-ovu nagradu. Pored pisanja priča i romana na sebe je skrenuo paznju i kao urednik.
Da. Jedan je od pokretača i urednik književnog podlistka Beton u dnevnom listu Danas od osnivanja 2006. do oktobra 2013. U decembru iste godine osnovao je sa spisateljicom Alidom Bremer iz Münstera list Beton International, koji periodično izlazi na njemačkom jeziku kao podlistak listova Tageszeitung i Frankfurter Rundschau. Jedan je od urednika Međunarodnog književnog festivala POLIP u Prištini.
Kao uvijek, razgovaramo i sa samim piscem o književnosti, našim imaginarnim i pravim planinama, prirodnim sirovinama, bogatstvima i ljudskim prokletstvima. I Rtovima dobre nade, kako to kaže Saša Ilić.
Prolazeći kroz ovaj roman, čitalac može da na trenutke uhvati memoriju te planine koja seže zaista duboko u prošlost i da se ode do neke budućnosti. To sam pokušao da dosegnem prolaskom kroz razne geološke periode te planine, kroz istraživanja jednog geologa koji istražuje na terenu stene i njihovu prošlost.
Da pokažem da taj pokušaj čoveka da u jednom kratkom periodu dođe do blagostanja za određenu povlašćenu skupinu ljudi, zapravo uništava nešto što je mnogo trajnije, daleko trajnije od svih nas.
Pri čemu se postavlja pitanje da li ljudi više pljačkaju prošlost ili budućnost.
Da, to je veliko pitanje. Mislim da je to pljačka budućnosti, a uništavanje rapidno i naše sadašnjosti. Pojedinci sa razvijenom ekološkom svešću zapravo pokušavaju da naprave neke pomake i upozore druge ljude na tu pošast.
Prije nego što popričamo o posljednjem romanu, još riječ-dvije o prethodnim djelima. Ilić je svoj prvi roman "Berlinsko okno" napisao za vrijeme boravka u glavnom njemačkom gradu u koji je došao kao stipendist berlinskog Literarnog kolokvija.
Fascinacija ovim gradom, njegovom slojevitom istorijom i potresnim događajima koji su se u njemu odvijali tokom 20-tog vijeka ukrstili su se sa piščevim duhovnim prtljagom prepunjenim tragikom krvavog raspada Jugoslavije. Glavni lik romana je narator, mladić koji dolazi iz Beograda u Berlin da bi snimio razgovore sa migrantima iz Jugoslavije. Kao vješt pripovjedač Saša Ilić čitaoce uvodi u svijet izbjeglica čije se sudbine odvijaju u specifičnoj atmosferi Berlina.
A roman "Pas i kontrabas" za koji je nagrađen NIN-ovom književnom nagradom u samoj Srbiji je izazvao žestoke kontroverze i sukobe, jer se i u njemu na veoma angažiran način bavi temom ratnih trauma.
Ovaj kompleksni roman čija se radnja odvija na više mjesta i u raznim vremenima je ocijenjen kao jedan od najbojih proznih djela u kojima je opisano postratno razdoblje na području zemalja stvorenih nakon raspada zemlje koja se zvala Jugoslavija. Glavni lik ovog romana je džez kontrabasista koji je zbog ratnih trauma prestao svirati i koji protiv svoje volje dospijava na liječenje u jednu zloglasnu psihijatrijsku klinuku iz koje je bio prinuđen pobjeći. U ovom romanu Ilić piše o ljudima koji su ratovali i koje zovu psima rata i džezu kao zvuku slobode i pobune protiv društva koje je odlučilo da zaboravi i pobriše traumatičnu ratnu prošlost. Tako u ovom romanu koji je bio veoma čitan u svim novonastalnim zemljama sa područja bivše Jugoslavije Saša Ilić ostaje dosljedan svom humanističkom angažmanu iz prethodnih literarnih ostvarenja.
Pokojni Teofil Pančić, predsednik žirija i Saša Ilić, dobitnik NIN-ove nagrade 2020. godine
Njegov humanistički angažman sigurno je prisutan i u njegovom novom romanu "Rt". Šta je tema tog romana?
I ovaj roman kao i njegovi prethodni romani je veoma kompleksan i prepun skrivenih književnih konotacija. Radnja romana se odvija u tri vremenska perioda i obuhvata tri prelomne godine u kojima je bilo tako očigledno koliko društveno-istorijske okolnosti utiču na ljudske sudbine. U pitanju su ratne 1942, 1992. i 2022, a centralna tačka je planina Rtanj. Prvi dio knjige za podnaslov ima ugalj – element koji se nalazi na najnižoj nadmorskoj visini. S visinom planine, mijenja se i njen sastav, a sa njim i društvene okolnosti, te preko bakra, zlata i ratnih devedesetih stižemo do današnjice, litijuma i australijskog opala. Dakle Ilić se u ovom romanu bavi odnosom čovjeka prema prirodi, zapravo modelima podjarmljivanja prirode karakterističnim za multinacionalne kompanije, koje širom svijeta, od Srbije do Australije, crpe prirodne resurse (ugalj, bakar, zlato, litijum, opal), a da pritom ljude instrumentaliziraju, prirodu ne obnavljaju, a dobit zgrću.
Saša Ilić
Ilić te multinacionalne kompanije označava kao nova božanstva za koje je profit iznad ljudi.
To je zaista kurs svjetskih tokova koje Ilić tematizira dajući jedno upozorenje, kao poziv na skretanje sa kursa dominacije čovjeka nad prirodom. To je trenutak kada jedna od junakinja romana „Rt“ Majra Bukvić kaže: „Sreća čovjeka je duboko povezana sa prirodom.“ Ona se suprotstavlja korporacijskim i korupcijskim napadom na planinu Rtanj i njene sirovine (litijum). Taj bezočni napad sprovode ljudi povezani s vlastima, interesno uvezani i skloni ucjenama. Glavni junaci ovog romana su odlučni da se suprotstave okupaciji, neslobodi, lopovluku, ratnim zločinicima i ekocidu. Svi likovi u romanu bilo da su dobri ili loši veoma su životni i upečatljivi, radnja je veoma zanimljiva iako se odvija u tri različita vremenska perioda. Novi roman Saše Ilića je veoma kompleksan i teško bi bilo govoriti o detaljima, ali u svakom slučaju radi se o veoma zanimljivom, intrigantnom i vrijednom literarnom ostvarenju.
Odlomak iz knjige "Rt":
"Majra se trgne od piska koji dolazi sa njihove strane. Potom glas iz megafona, ali onog pravog: Upozorenje! Odmah se sklonite sa poseda Novog Rtnja inače ćemo primeniti silu! Upozorenje! Vi se nalazite na posedu kompanije Novi Rtanj! Upozorenje! Smesta napustite teren! Majra dlanom zakloni sunce i osmotri kordon, gomilu plavih kornjača. Nekada je volela te šumske životinje, ali one zelene, koje su se iz šume spuštale do dedine kuće. Njihov dolazak nagoveštavao je vreme igranja u dvorištu – vreme Sunca. Ali ove ne slute ništa dobro. Zato Majra podigne svoj megafon i bez oklevanja vikne: Pažnja, pažnja! Vi se nalazite u Strogom rezervatu prirode Rtanj! Ovaj Kamp je slobodna teritorija! Ne prilazite! Branićemo telima svaki kamen, svako drvo. Ponavljam! Ovo je slobodna teritorija. Ali kordon napreduje i dalje ka Debeloj Međi. Upozorenje!, čuje se sa njihove strane: Odmah napustite posed Novog Rtnja. Policija ima nalog za primenu sile. Pažnja!, odgovara Marja, vaše pretnje nas nisu uplašile. Već sam javila aktivistima iz Paraćina, Ćuprije, Boljevca, Bora i Beograda. Blokiraćemo ulice ukoliko budete udarili na nas! Upozorenje! Imate sat vremena da se evakuišete sa ovog mesta! Pažnja! Blokiraćemo sve! Upozorenje! Sklonite se sa privatnog poseda. Policija dolazi s nalogom za hapšenje svakog ko se bude usprotiviio naređenju. Pažnja!, viče Majra, ovde mi izdajemo naređenja! Marš sa Rtnja!"
