Zašto su važni lokalni izbori u NRW-u?

U nedjelju 14.9. Sjeverna Rajna Vestfalija bira nova gradska i općinska rukovodstva. Ukratko, čekaju nas lokalni izbori.

O tome zašto su ovi izbori važni i što znače za svakodnevni život u lokalnim zajednicama razgovaram s kolegom Filipom Slavkovićem. U nastavku podcasta nam se pridružuje i Hajra Dorow iz SPD-a, kandidatkinja za gradsko vijeće u Bottropu, koja dolazi iz Bosne i Hercegovine, i s nama dijeli svoja iskustva i motive za ulazak u politiku.

Za pet dana, u nedjelju 14.9., u najmnogoljudnijoj njemačkoj saveznoj zemlji Sjevernoj Rajni Vestfaliji, održavaju se komunalni izbori. To su izbori na kojima građani odlučuju tko će ih predstavljati u gradskim i općinskim skupštinama, tko će voditi njihove gradove i općine, te tko će sjediti u posebnim tijelima lokalne samouprave poput savjeta za integraciju.

Ovi izbori važni su ne samo za lokalne zajednice nego i za ukupnu političku klimu u Njemačkoj, jer Sjeverna Rajna Vestfalija broji gotovo 18 milijuna stanovnika i često se smatra svojevrsnim testnim poljem za raspoloženje birača na nacionalnoj razini.

No važni su i za sve nas sa useljeničkom pozadinom. Naime, na lokalnim izborima mogu glasati i državljani Hrvatske i Slovenije, kao članice EU, ali i oni državljani Srbije ili Bosne i Hercegovine koji su u međuvremenu dobili i nemačko odnosno imaju dvojno državljanstvo.

Što točno građani biraju, tko sve može glasati i zašto se rezultati s posebnom pažnjom prate i u Berlinu – objašnjava kolega Filip Slavković.

Kolega Filip Slavković se udubio u tzv. komunalne izbore koji se u najmnogoljudnijoj njemačkoj saveznoj zemlji Sjevernoj Rajni Vestfaliji održavaju za pet dana. Filipe, što se to sve tada bira?

Majo, u nedelju, 14. septembra, biraju se gradski odbornici i gradonačelnici, skupštine opština i druga, za Nemačku i konkretno Severu Rajnu Vestfaliju specifična, tela lokalne samouprave; npr, biraju se i članovi Saveta za integraciju, koji su neka vrsta predstavnika stranaca koji ovde žive.

I na komunalnim izborima kandidate imaju sve stranke koje sudjeluju i na izborima za Bundestag.

Specifičnost lokalnih izbora je što nema cenzusa odnosno praga za ulazak u skupštine tako da se u opštinama, okruzima i gradovima kandiduju i brojne grupe građana ili interesna udruženja dok na glasanjima za gradonačelnike ili načelnike okruga neretko pobeđuju upravo kandidati koji nisu ni iz jedne stranke. U NRW-u trenutno ubedljivo najviše prvih ljudi gradova i opština dolazi iz Hrišćansko-demokratske unije, CDU, a slede Socijaldemokratska partija, SPD, pa Zeleni. Ankete koje su sprovođene u avgustu pokazale su da građani najviše poverenja imaju u CDU, ubedljivo ispred SPD, ali da je Alternativa za Nemačku, AfD, ojačala i za sobom ostavila Zelene dok Levica i Liberali, FDP, daleko zaostaju za njima. Kao najveće probleme koje treba rešavati birači pri tom navode manjak dostupnog stambenog prostora, stanje saobraćajne infrastrukture i integraciju stranaca dok su, barem birajući između ponuđenih odgovora, najzadovoljniji bili bezbednošću i redom. Ukupno je, prema istraživanju koje je baš WDR sproveo među biračima, 77 procenata upitanih uoči lokalnih izbora reklo da su zadovoljni ukupnim uslovima života u svojoj zajednici.

Prije svega se biraju gradski i općinski organi vlasti u NRW, što je skraćeni naziv savezne zemlje.

Lokalni izbori se održavaju u svim gradovima i opštinama u Nordrhein-Westfalen što je pun naziv na nemačkom. U NRW-u pri tom živi 18 miliona ljudi pa je to nemačka savezna zemlja sa najviše stanovnika. Administrativno, Severna Rajna Vestfalija ja podeljena na manje teritorije koje su baš i nosioci lokalne samouprave. Konkretno, NRW je podeljena na 31 okrug a svaki okrug, iliti Kreis, sastoji se od gradova i opština koji se nalaze na njegovoj teritoriji. Uz to, ovde postoje i 22 grada koji nisu deo niti jednog okruga već su samostalni. Na nemačkom takav grad nosi naziv Kreisfreie Stadt a uglavnom je, ali ne i isključivo, reč o gradovima većim od 100.000 stanovnika. Najveći je svakako Keln (Köln), koji ima više od miliona stanovnika, dok je Diseldorf (Düsseldorf) glavni grad savezne zemlje i ima više od 600.000 stanovnika. NRW je inače još podeljena i na šest upravnih okruga, tzv. Regierungsbezirke ali je reč o organima koji su podređeni vladi savezne zemlje pa se za njih ne glasa. Među okruzima se inače nalazi i grad Ahen koji je dobio posebnu titulu Gradskog regiona. Tako se na izborima sada biraju skupštine opština i skupštine gradova te gradonačelnici u onim opštinama i gradovima koji su organizovani u okruge. Na nemačkom se lokalna skupština inače zove Gemeinderat ako je reč o opštini ili Stadtrat u gradu a gradonačelnik je Bürgermeister.

U Sjevernoj Rajni Vestfaliji ukupno ima skoro 400 tih komunalnih jedinica okupljenih u okruzima.

Gradske skupštine biraju se i u onim samostalnim gradovima koji su dovoljno veliki da nisu deo nikakvog okruga a takođe se biraju i gradonačelnici ali njima uz titulu ide dodatak stariji ili glavni jer se gradonačelnik velikog grada na nemačkom zove Oberbürgermeister. Veliki gradovi su pak podeljeni na gradske okruge koji imaju svoje okružne skupštine, sličnom skupštinama opština, i na ovim izborima se biraju i njihovi novi članovi. Na nemačkom jeziku se okružna skupština zove Bezirksvertretung a njen predsedavajući je rukovodilac okruga, Bezirksvorsteher; mada mu se u najvećim gradovima dodeljuje veći značaj titulom okružni gradonačelnik, Bezirksbürgermeister.

Dakle na lokalnim izborima se direktno biraju gradonačelnici i gradski tj. općinski zastupnici.

Direktno se biraju i načelnici okruga u onih 31 okruga, u okviru kojih onda funkcionišu opštine i manji gradovi. Glasa se i za članove skupština okruga, pri čemu skupština može da ima skoro 50 i više od 70 okružnih zastupnika dok skupštine gradova ili opština u okruzima imaju između 20 i 90 odbornika. Ukoliko ni jedan kandidat za gradonačelnika, Bürgermeister ili Oberbürgermeister, ili za načelnika okruga, koji se na nemačkom zove Landrat, na izborima u prvom krugu ne dobije više od polovine glasova, dvoje kandidata sa najvećim brojem glasova ulaze u drugi krug izbora.

Drugi krug će se, tamo gdje bude neophodan, održavati 28. rujna/septembra tj. dva tjedna kasnije.

Biračka mesta su na komunalnim izborima u NRW, kao i na svim ostalim u Nemačkoj, otvorena od 8 do 18 sati a rezultati će biti poznati do 22 časa. Pošto se ukupno bira više hiljada odbornika i drugih predstavnika građana u lokalnim samoupravama, centralizovani spiskovi kandidata ne postoje već svako u svom gradu, opštini ili okrugu ima uvid u svoje lokalne kandidate. Da glasaju imaju pravo svi državljani Nemačke ili zemalja Evropske unije koji su napunili 16 godina i imaju prijavljeno boravište na adresi u Severnoj Rajni Vestfaliji. Moguće je glasati i poštom a procedura je opisana u pismima s pozivima na izbore koje su građani s pravom glasa dobili tokom avgusta.

Znači, na lokalnim izborima mogu glasati i državljani Hrvatske i Slovenije, kao članice EU.

Naravno, mogu da glasaju i oni državljani Srbije ili Bosne i Hercegovine koji su u međuvremenu dobili i nemačko odnosno imaju dvojno državljanstvo. A za sve koji nisu državljani Evropske unije postoji još jedna institucija lokalne samouprave za koju se može glasati: Integracioni savet. Ovaj Integrationsrat, kako se na nemačkom zove, doduše nema niti upravnu niti rukovodeću niti nadzornu ulogu već može samo da savetuje gradske i opštinske organe vlasti u pitanjima koja se tiču života stranaca u lokalnim zajednicama. Integracioni saveti recimo mogu da predlažu da u vrtićima rade i vaspitačica koje znaju i druge jezike a ne samo nemački ili da se u školama ulaže u širenje znanja o različitim kulturama. U Integracionim savetima, inače, nisu samo predstavnici stranaca za koje su njihovi sugrađani glasali već između jedne i dve trećine mesta zauzimaju i predstavnici drugih političkih struktura lokalne samouprave. Time bi trebalo da se obezbedi da preporuke Saveta direktno mogu da se pretoče u diskusije u skupštinama opština ili gradova.

Od 1. studenog/novembra se u NRW naziv Savjeta mijenja, oni postaju Odbori za ravnopravnost i integraciju.

Ime se menja ali funkcije ostaju slične mada se u novim Odborima garantuje da najmanje dve trećine članova zaista budu izabrani predstavnici stranaca. Na prethodnim izborima birani su članovi više od 100 Integracionih saveta. Lokalni izbori se u NRW održavaju svakih pet godina.

Prethodni komunalni izbori održani su 2020. i na njih je inače izašlo skoro 52 posto birača.

Na izborima za Integracione savete učestvuje mnogo manje ljudi jer im se značaj smatra malim. Skupštine okruga ili opština, načelnici okruga ili gradonačelnici, međutim, imaju zaista važnu ulogu u donošenju odluka od značaja za svakodnevni život u lokalnoj zajednici. Njihovi zadaci se kreću od određivanja visine poreza na zemljište u vlasništvu, preko izgradnje izbegličkih centara, uređivanju ulica ali i parkova do obnavljanja dečijih igrališta ili groblja. Gradske vlasti upravljaju budžetima koji su u, prilično velikim i delom bogatim, okruzima u NRW-u srazmerno visoki. Ipak, opštine širom Nemačke već godinama se sve više zadužuju jer im pre svega administrativni troškovi značajno rastu a znatna stavka u izdacima su i socijalni programi za doseljenike iz ratnih ili kriznih područja širom sveta. Stoga su i lokalne teme na ovim izborima slične nacionalnim.

Kakav značaj za politiku na saveznom nivou imaju komunalni izbori u Nordrhein-Westfalen?

Da su izbori za Bundestag održani redovno, za savezni parlament bi se takođe glasalo ovog septembra pa lokalni izbori u NRW-u ne bi imali poseban značaj. Posle vanrednih izbora za Bundestag pre pola godine, međutim, ovi komunalni su zapravo prvi veliki test za koaliciju partija Unije s SPD-om, pod vođstvom kancelara Fridriha Merca. Severna Rajna Vestfalija broji skoro 13 miliona birača i ima veoma mešovitu strukturu stanovništva pa se i političke stranke angažuju snažnije nego što to inače rade na lokalnim izborima. Savezni kancelar Merc je recimo, gostovao u Bonu na kongresu svog CDU-a u NRW-u čime se i direktno uključio u predizbornu kampanju.